ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΟΥ Δ. ΑΓΑΠΗΤΟΥ ΣΤΗΝ ΕΚΠΟΜΠΗ ΡΕΠΟΡΤΑΖ ΧΩΡΙΣ ΣΥΝΟΡΑ

Ψάχνοντας στοιχεία για την ιστορία του χωριού εντόπισα μια συνέντευξη του Δ. Αγαπητού (μέλους του 5/42 και πρώην προέδρου του χωριού) σε δημοσιογράφο της εκπομπής Ρεπορτάζ χωρίς σύνορα (του Σ. Κούλογλου). Έχει ιδιαίτερο ιστορικό ενδιαφέρον  τόσο γενικό όσο και ειδικά για το χωριό μας , καθώς είναι σπάνια τέτοια ντοκουμέντα που αποδεικνύουν τη συμμετοχή χωριανών στα σημαντικά γεγονότα του 20ου αιώνα.

Την παραθέτω όπως τη βρήκα απομαγνητοφωνημένη και ανεπεξέργαστη.

Το σχετικό βίντεο της εκπομπής που προβλήθηκε (ελάχιστο μέρος ) θα το βρείτε εδώ.

Ο Δ. Αγαπητός βρίσκεται στο σημείο 32.57 αλλά αξίζει να παρακολουθήσετε και τα 3 μέρη του ντοκυμαντέρ.

Η ΕΛΛΑΔΑ ΤΟΥ ΧΙΤΛΕΡ -- Μέρος 3o:Η Πικρή Απελευθέρωση

Δημήτρης Αγαπητός

Ωραία, θα μου συστηθείτε και θα μου πείτε που βρισκόμαστε;

Αγαπητός Δημήτριος, γεννηθείς εις το χωριόν Σερνικάκιον Φωκίδος, 1923.

Οπότε, όταν ξεκινάει η κατοχή;

Όταν ξεκινάω να ενταχθώ στις ομάδες του Ψαρού, ήμουν ηλικία 20 ετών. Η πρώτη μου απόφαση ήταν να ενταχθώ στις ομάδες που συγκροτηθήκανε τον Απρίλιο του 1943 εις την τοποθεσία Στρόμη Παρνασίδος. Όταν παρουσιαστήκαμε εκεί, με παρέα που είχαμε πάει, είχε αφοπλίσει ο Άρης Βελουχιώτης τους προηγουμένους και μας διώξαν και φύγαμε πίσω στα σπίτια μας. Επανασυγκροτείται το 542 τον Ιούνιο μήνα, του ίδιου έτους, 1943. Τότε, επανέρχομαι να καταταγώ και πήγα γύρω στις 27 με 28 του μηνός Ιουνίου, εις τη Γκιώνα εις θέσιν Ταράτσα. Εκεί λοιπόν που παραλάβαμε την πρώτη μέρα τον οπλισμό και ορισμένες οδηγίες, το βράδυ έφτασε ένα έγγραφο, ένα τηλεσίγραφο από το Φώτη Βερμέο, ο οποίος έλεγε στον Ψαρό, γιατί ανακοινώθηκε σε όλους όσους βρισκόμαστε εκεί, γύρω στους 150 με 200 άντρες, έλεγε: «Παραδώσατε οπλισμό  προς αποφυγήν αιματοχυσίας».

Ποιος ήταν ο Βερμέος;

Ο Βερμέος ήταν ένας πολιτικός καθοδηγητής του συντάγματος αυτού που μας περικύκλωσε, για να μας χτυπήσουν. Και λένε τώρα, εγώ δεν τον γνωρίζω ούτε τον Βερμέο, αλλά, λένε ότι στρατιωτικός διοικητής ήτο ο Ζούλας. Αυτά για μένανε είναι εξ ακοής. Γίνεται η μάχη, δεν παραδοθήκαμε, κάναμε μάχη. Είχα την τύχην  να σκοτωθεί ο Πούλος, ο συνομήλικός μου, δίπλα μου. Και ο αεροπόρος Ηλίας Τσίγκας, 200 μέτρα κάτω.

Είχατε πολλές απώλειες.

Ναι. Μετά οπισθοχωρήσαμε, επιστρέψαμε σε κάποια άλλη τοποθεσία, κι από κει εδώθηκε η εντολή να επιστρέψουμε στα σπίτια μας, με τον οπλισμό, όπως είχαμε. Πραγματικά, οι χωριανοί όλοι από το Σερνικάκι, συναντηθήκαμε και φτάσαμε στο χωριό, κρύψαμε τον οπλισμό και παραμείναμε σιωπηροί. Μετά τρεις μήνες, επανασυγκροτείται πάλι, για τρίτη φορά το 542. Ετότε, ξαναεπανήλθαμε πίσω όσοι είχαμε κάμει τις απόπειρες αυτές να καταταγούμε και πραγματικά, συνεχίζαμε τις μετακινήσεις μας σαν αντάρτες πια του 542.

Τι ήταν αυτό που σας έκανε να καταταγείτε ;

Η φλογερή, ας πούμε, η αυτή, η κατοχική, η κατοχή, η απελπισία ότι πρέπει κι εμείς οι νέοι να προσφέρουμε για να απελευθερωθούμε. Διότι, λεφτά δεν ξέραμε. Ό, τι ζούσαμε, ζούσαμε με τις ανταλλαγές. Στο κουρείο πηγαίναμε, πηγαίναμε με μια χούφτα στάρι. Για, στο κρεοπωλείο πηγαίναμε, πηγαίναμε με το μπουκάλι το λάδι. Οι συναλλαγές μας ήτανε όλο ανταλλαγή. Ύστερα πηγαίναμε, τότε δεν υπήρχαν, ήταν και... ε, όπως αυτές οι χρονιές, οι φτωχικές χρονιές και πηγαίναμε και αλλάζαμε λάδια, γιατί δεν είχαμε στάρια πολλά, πηγαίναμε προς  Γραβιά, Λαμία, με τα άλογα, πεζοπορία, πηγαίναμε λάδια, ελιές και να πάρουμε στάρια και καλαμπόκια.

Η περιοχή σας εδώ, θέλω λίγο  να μου το πείτε, γιατί δε ρώτησα τον κύριο Γιώργο προηγουμένως είναι εύφορη; Τι παράγει η Άμφισσα;

Ελιά μονάχα. Τότε υπήρχανε και οι καλλιέργειες, τα δημητριακά, αλλά ήτανε για τις ανάγκες τις προσωπικές, αλλά, σε ορισμένους φτάνανε, ορισμένους δεν επαρκούσανε.  Αλλά η, κι η αμπελουργία και η αυτή και τα αμπέλια ήτανε. Αυτά, αμπέλια, κτηνοτροφία και αυτά ήταν όλα για ιδιωτικά, για τη χρήση την οικογενειακή. Οι κύριοι πόροι της ζωής μας, ας πούμε, το προϊόν που μπορούσαμε να, ήτανε το λάδι κι η ελιά.

Πολύ ωραία. Πριν εσείς καταταγείτε στην, στο πλευρό του Ψαρού, του Δημητρίου Ψαρού;

Ναι.

Γνωρίζατε για άλλες αντιστασιακές οργανώσεις που δρούσανε, εδώ στην περιοχή;

Καθημερινώς, μπλεκόμαστε, ανταμώναμε με τα τμήματα του ΕΛΑΣ. Διότι, η περιοχή η δική, που κυκλοφόρησα εγώ, ήτανε η Φωκίδα και προπαντός η Παρα, η αυτή,  η Δωρίδα.  Διότι, στην Παρνασίδα εδώ, η Άμφισσα, είχε τους Ιταλούς, μετά τους αφόπλισαν οι Γερμανοί τους Ιταλούς και ανέλαβαν οι ίδιοι. Ένα διάστημα όμως, το 1944, από το Δεκέμβριο μήνα του 1943 μέχρι το Μάρτιο του 1944, υπήρξαμε ελεύθεροι εδώ, δεν υπήρχε ούτε εδώ Γερμανός.

Είναι η διάσημη;

Τότε κατεβήκανε τα δυο τα Φρουραρχεία του ΕΑΜ ΕΛΑΣ, εδώ στην πόλη κι είχαν κοινό φρουραρχείο, γιατί είχα κάνει εγώ στη Φρουρά του Φρουραρχείου με ελασίτες. Έβγαινε, ένα ήταν το Φρουραρχείο, αλλά ήταν μεικτό, ΕΛΑΣ 542.

Ποια ήταν η σχέση σας, πριν από τις μάχες, δηλαδή, πριν καταταγείτε εσείς με, στο πλευρό του, στην 542; Ποια ήταν η σχέση σας με τους αντάρτες του ΕΛΑΣ;

Σχέσεις κανονικές, συγγενικές, χωριανοί, φίλοι. Ανταμώναμε, αλλάζαμε. Συναντιόμαστε και δεν τρέχει τίποτα μεταξύ μας. Μάλιστα, κάποτε διατάχτηκε μία επιχείρηση να χτυπήσουμε το τρένο στην Αμφίκλεια, διότι θα περνάγανε Κυπρίους αιχμαλώτους... και συνέπεσε ο Ντούρος να βγάλει, στον οποίο άνηκα εγώ, στο Ντούρο, το λοχαγό Ντούρο, να βγούμε 5 με 6 Σερνικακιώτες από το λόχο του Ντούρου κι από το λόχο του Νικηφόρου, πάλι 5 με 6 Σερνικακιώτες. Κι όταν συναντηθήκαμε στο Δροσοχώρι, είπε ένας: «Ρε, πού πάμε», λέει, «άμα δεν ξαναγυρίσουμε, το Σερνικάκι δεν θα ξεπενθήσει ποτέ». Βρεθήκαμε να είμαστε όλοι χωριανοί. Και πήγαμε κι εκεί η, η αποστολή αυτή ματαιώθηκε, γιατί προδόθηκε η ενέδρα η οποία θα στήναμε στην Αμφίκλεια και οι, οι Γερμανοί τους Κυπρίους τους πήγανε στη Χαλκίδα κι από τη Χαλκίδα τους βάλανε στο τρένο και φύγανε για Θεσσαλονίκη.

Μάλιστα. Εσείς πώς επιλέξατε; Δηλαδή, θέλω να, να καταλάβω γιατί επιλέξατε τον Ψαρό να μπείτε στην ομάδα του και όχι, ας πούμε, στον ΕΛΑΣ.

Ε, κοιτάξτε να δείτε, τώρα υπήρχανε και οι, οι από μεγαλυτέρους ανθρώπους, υπήρχε κάποια ενημέρωση τι φρονεί το ΕΑΜ ΕΛΑΣ και τι είναι ο Ψαρός, ας πούμε. Ο Ψαρός παρουσιάστηκε σαν αγνός απελευθερωτής, ενώ, η, το ΕΑΜ ΕΛΑΣ, στην πορεία του, μέχρι να οργανωθεί το 542, είχε αποκαλυφτεί τι σκοπιμότητες. Εκείνο που λέει ήτανε, δεν ήτανε Εθνικό, έλεγε Ενιαίο Απελευθερωτικό Μέτωπο, το ΕΑΜ και πίσω, ο ΕΛΑΣ λοιπόν, έλεγε Εθνικός Λαϊκός Στρατός, Απελευθερωτικός Στρατός. Το ΕΛΑΣ. Πάλι κι αυτά τα γράμματα, οι μεγαλύτεροι τα ειχανε εμβαθύνει, τα είχανε αναλύσει και λίγο πολύ μας είχανε δώσει κάποιες ιδέες μέσα, τι εστί ΕΑΜ, τι εστί 542.

Ωστόσο, ούτε και στον ΕΔΕΣ.

ΕΔΕΣ ήμαστε μακριά εμείς. Εάν χτυπηθήκαμε στα Κλήματα, χτυπηθήκαμε διότι τότε γινότανε η συγκέντρωσις στα Κλήματα, όχι με σκοπό, με τη αυτή, αλλά χαρακτηρίστηκε ότι πρόκειτο να προσχωρήσουμε στο ΕΔΕΣ, οπότε το ΕΛΑΣ το φοβήθηκε αυτό το πράμα κι έκοψε στη μέση τη πορεία του 542 και το διέλυσε για τρίτη φορά, το οποίο τρίτη φορά, ήταν πολύ, ήταν απώλειες, διότι απώλειες υπήρξανε από τις δυο πλευρές μεγάλες και ...

Εγώ, έφυγα πέντε μέρες νωρίτερα, προ της μεγάλης διαλύσεως και πήγα σε ένα αναρρωτήριο που ήταν στο Μοναστηράκι. Κι όταν πλησίασαν και κύκλωσαν το μαρτυρικό Κλήμα, εκεί κάποιοι μεγάλοι, ας πούμε, μας διώξαν. «Φύγετε, γιατί θα σας σκοτώσουν. Θα σας σφάξουν δω μέσα». Κι εγώ, φύγαμε με κάποιον άλλον με τα πόδια και ήρθαμε στην Ελατινή. Και κει μείναμε 4 με 5 μέρες, γιατί βρέθηκα σε ένα συγγενιακό σπίτι  και μετά έφυγα από την Ελατινή και επέστρεψα στο Σερνικάκι. Αλλά, στο Γαλαξίδι συνελήφθην από το ΕΛΑΝ και κει και κακοποιήθηκα και κρατήθηκα και 5 με 6 μέρες. Τελικά με αφήσανε κι έφυγα. Όταν ήρθα στο Σερνικάκι, μετά δεν μπόραγα να καθίσω εκεί, έφυγα και πήγα Αθήνα. Μέχρι την απελευθέρωση.

Μάλιστα.

Αυτή είναι η διαδρομή μου.

Να σας ρωτήσω όμως κάποια στοιχεία.

Τώρα, ναι.

Θέλω να μου πείτε για τον Ψαρό. Τι χαρακτήρας ήτανε.

Όπως λέγανε, γιατί μέσα στο 542 υπήρχανε και βασιλόφρονες και βάζανε τα στέμματα τότε στο καπέλο κι αυτός, ας πούμε, τα απαγόρευε αυτά τα πράγματα και από κει τότε. Τι ήξερα γω, 20 χρονών, τι εστί δημοκρατία, τι εστί φασισμός, τι εστί όλα. Ήμαστε παιδιά, χωριατόπουλα, τα οποία αυτά, τότε αρχίσανε και βγαίνανε στην επιφάνεια και εξηγούντο, τι είναι ο ένας και τι είναι ο άλλος. Λέγανε λοιπόν για τον Ψαρό, ότι ο Ψαρός ήτανε απότακτος της δικτατορίας του Μεταξά. Γιατί ήταν απότακτος. Γιατί το 1935, έγινε ένα κίνημα στο Στρυμώνα.

Ο Καμένος, ο παππούς του βουλευτού του Καμένου κι ο παππούς του βουλευτού του Ρέππα κάνανε κίνημα και κόψανε την Ελλάδα στα δυο, στο Στρυμώνα ποταμό. Και ήτανε δημοκράτες και ευρέθη ο Ψαρός με τα τμήματα εκείνα. Και τότε όλοι αυτοί οι αξιωματικοί αποκεφαλιστήκανε και όταν ήρθε ο Μεταξάς, τους αποστράτευσε και τους έστειλε στο β πίνακα. Όπως κι ο Λαγκουράνης, ο οποίος ήταν υποδιοικητής του 542.

Όμως, εσείς, γνωρίσατε τον Ψαρό;

Έτσι. Όχι να εχουμε σχέσεις. Σαν άτομο τον έβλεπα. Τον έβλεπα πολύ ταχτικά.

Θέλω να μου τον περιγράψετε. Να έχω μια εικόνα από αυτόν.

Ε, ο Ψαρός ήταν ένας αναστήματος 1,70 με 1,80 περίπου, γεμάτος, 52 χρονών άνθρωπος. Ήτανε γκριζομάλλα τα μαλλιά του, ήταν, σαν άντρας ήταν εμφανίσιμος και λίγα τα λόγια του. Ήτανε δε τόσο ευκίνητος στο δρόμο, που δεν μπόραγε να τον φτάσει κανείς. Κάποτε, μας στείλανε κι εμάς, η Φρουρά, να πάμε από την  Βιτρινίτσα, Ελατινή, να πάμε στη Ντουμπάνη, να πάμε στην Πενταγιού. Δεν μποράγαμε να   τον φτάσουμε. Εμείς 20 χρονών παιδιά κι αυτός 52 δεν μπόραγε να τον πιάσουμε πουθενά. Ήταν τόσο αλαφρύς να πούμε αξιωματικός, ήτανε. Πότε βρισκόταν εδώ, πότε βρισκόταν εκεί. Αλλά, είχε, αντιμετώπιζεστεναχώριες, γιατί όλο αυτό το χρονικό διάστημα, από το Σεπτέμβριο του 1943 μέχρι τον Απρίλιο του 1944, δεν πέρασε, εγώ δεν έχω εμπειρία πολέμου με εχθρό.

Δυο μάχες δώσαμε. Μία στο 51, τότε που ήταν εδώ η Άμφισσα ελεύθερη, θελήσανε το ΕΑΜ και το 542, να κρατήσουν, να φτιάξουν άμυνα, να μη ερθουν οι Γερμανοί. Ήταν δυνατό με τα τουφέκια εμείς να κρατήσουμε τα τανκς τα γερμανικά στο 51; Τότε χωρίσαμε λοιπόν, ο μισός λόχος ο δικός μας. Εγώ πέρασα από την Αργοστύλια προς τον Παρνασσό, πήγαμε Δεσφίνα κι από τη Δεσφίνα περάσαμε με τις βάρκες στο Γαλαξίδι. Οι άλλοι, από το λόχο το δικό μας, ήρθανε προς τη Σιγδίτσα, κάτω στη Βίνιανη και ανεβαίναν το χωριό κι απάνω κι ελέγχανε για τις Καρούτες. Οι Γερμανοί μόλις μπήκανε στην Άμφισσα πιάσανε το δρόμο και πιάσανε τον Έλατο και πιάσανε τότε όλο το, όλους αυτούς που φύγαν από το 51, πιάσαν. Μεταξύ αυτών ήτανε κι ένας χωριανός μας, ας πούμε, τον οποίον... Αυτούς τους πήγανε κατευθείαν στη Γερμανία. Και πολλοί Αμφισσώτες από δω.

Μάλιστα. Θέλω να μου πείτε τα όπλα. Τα πρώτα όπλα, που παραλάβατε;

Τα πρώτα όπλα ήτανε, που πήραμε εμεις ήτανε όταν συγκροτηθήκαμε στην Ταράτσα, στη Γκιώνα. Αυτά τα φέραμε στα σπίτια μας και τα κρύψαμε και τα ξαναεμφανίσαμε όταν ξαναενταχθήκαμε στο 542, όταν ξαναπήραμε. Ε, αυτά όταν έγινε, αυτά. Μη ρωτάτε που πήγαν. Άλλοι τα πετάγαν, άλλοι τα κρύβανε. Τι να κάνουνε, πού να τα πάνε τα τουφέκια; Αφού, επικράτησε πια το ΕΑΜ ΕΛΑΣ πανελλαδικώς, πλην το κομμάτι του Ζέρβα.

Μάθατε για τη δολοφονία του Ψαρού και πότε;

Ε, το, τη, τα μάθαμε, πως δεν τα μάθαμε, αφού μάθαμε και τα εχουμε τόσες πολλές ακούσει και από τους ομιλητάς που πηγαίνουμε στο μνημόσυνο...

Όχι, λέω τότε.

Αυτός κατέβηκε κάτω, στη Σκάλα Καραϊσκο, πιο κάτω από το μαρτυρικό Κλήμα, εκεί είναι, ήτανε μια σκάλα, δηλαδή μια παραλία που... την είχανε τα χωριά κι εξυπηρετούντανε με τα καΐκια και κατεβήκαν εκεί. Αυτοί, αυτοί οι άνθρωποι περάσανε, πήγαν στην Πάτρα στα τάγματα ασφαλείας. Καθίσανε 2 με 3 μήνες εκεί και μετά που έγινε απελευθέρωση τους πήραν αυτούς και τους πήγανε στο Ρίμινι, στην ταξιαρχία του Ρίμινι με τους άλλους Έλληνες και τα τάγματα ασφαλείας. 

Μάλιστα.

Όσο, ο Δου, για αυτούς που έλεγε ο προηγούμενος αφηγητής, ήτανε σωστό αυτό που έλεγε. Άλλοι ήταν οι αξιωματικοί που περάσανε πέρα με τα καΐκια, φύγανε. Ήτανε αδιέξοδος, διότι, άλλοι κρυφτήκανε στα ρέματα, άλλοι μες στα σπίτια, να περάσει η μέρα αυτή. Άλλοι σκοτωθήκανε. Είχε πολλά θύματα εκεί.

Όταν σκοτώσαν τον Ψαρό;

Ναι. Γιατί έγινε μάχη. Χτυπήθηκε, ήταν με το, στο Κλήμα, είναι ύψωμα κι είχαν μαζευτεί όλοι εκεί κι αυτοί το περικυκλώσανε, τότε ήταν το αρχηγείο Ρούμελης του ΕΛΑΣ, Νικηφόρος, Διαμαντής και Παπαζήσης, που χτυπήσανε  την περίπτωση του 542.

Ποιος ήταν ο αντίκτυπος της δολοφονίας του Ψαρού σε σας;

Ε, σε μας, λυπηθήκαμε οπωσδήποτε, ναι. Διότι, ο Ψαρός, ανεξάρτητα τι, τι μπορούσε να δημιουργήσει μεταπολεμικώς, όπως δημιούργησε ο Ζέρβας πολιτεύτηκε κι αυτά, αυτό μας δε μας ενδιέφερνε. Ήμαστε μικροί, δεν μπορούσαμε να κάνουμε, τώρα, οι μεγαλύτεροι δεν ξέρω τι υπολο, πώς το εκτιμήσανε. Εμείς εκτιμήσαμε ότι σκοτώθηκε ένας αξιωματικός από εναν προσωπικό του φίλο. Διότι, με αυτή την ομιλία που κάμανε οι δυο φίλοι αυτοί, Ζούλας και Ψαρός, βρέθηκε σκοτωμένος ο Ψαρός.

Ήτανε φίλοι ο Ζούλας με τον Ψαρό;

Ε, όπως λένε. Πού να ξέρω γω τώρα. Εγώ ήμουν 20 χρονών κι ο Ψαρός ήτανε 52, όταν σκοτώθηκε.

Μάλιστα. Και τότε, τότε φύγανε κάποιοι αξιωματικοί από το 542 και πήγανε στα τάγματα ασφαλείας;

Φύγανε για να σωθούνε γιατί θα τους σκοτώνανε, θα τους σφάζανε. Δεν εσώθη κανείς αξιωματικός. Όσοι φύγανε, σπάσανε και φύγανε, προς τις παραλίες, με βάρκες, με αυτά, κείνοι γλιτώσανε. Άλλοι περάσανε και πήγανε. Όσοι κρυφτήκανε, γλιτώσανε. Όσοι συλληφθήκανε, όλοι σκοτωθήκανε, τους σκοτώσανε.

Να σας ρωτήσω κάτι, έχετε μιλήσει ποτέ με κάποιον από αυτούς που πήγαν στα τάγματα ασφαλείας;

Ναι.

Αλλά, η απορία μου είναι η εξής. Πώς γίνεται, ενώ πολεμάς τον εχθρό, πολεμάς το Γερμανό, τον Ιταλό, με τη συνθηκολόγηση, το Γερμανό κυρίως, πώς μετά πας και φοράς στολή γερμανική;

Δεν ήταν γερμανική. Τα τάγματα ασφαλείας δε φορούσαν γερμανικές στολές.

Αλλά;

Ελληνικές. Στρατός ήτανε, ελληνικός στρατός.

Όμως, συνεργαζόντουσαν με τον κατακτητή, θέλω να πω.

Άλλο. Αυτά τα επέτρεψε να συγκροτηθούν και η γερμανική η διοίκηση τότε για, για αντίβαρο, για τους αριστερούς, για το ΕΑΜ ΕΛΑΣ. Πλην όμως, ότι ήτανε στρατιώτες, ήτανε η Φρουρά των Αθηνών. Τα τάγματα ασφαλείας ήτανε τσολιάδες, ήτανε με τσαρούχια και στρατιωτικές στολές. Δεν ήταν, δεν πήγανε στους Γερμανούς. Αυτά που λένε ότι πήγανε στους Γερμανούς, είναι ψέμα. Η Πάτρα είχε συγκροτήσει τάγμα ασφαλείας. Κι ήτανε 200 με 300 άντρες, οι οποίοι υπηρετούσανε εκεί, εξυπηρετούσαν τον τόπο εκεί. Και προστεθήκανε κι αυτοί οι 20, 30, 50, δε θυμάμαι πόσοι είναι, ούτε μπορώ να ξέρω, αυτοί που πήγανε, από τους αξιωματικούς που, αξιωματικούς που περάσανε, δεν κατέ, δεν έμεινε κανένας εκεί. Μείνανε απλώς οι, οι αντάρτες.

Μάλιστα. Τώρα, εσείς μου είπατε ότι δεν μπορούσατε να μείνετε πια στο χωριό σας.

Όχι, όχι.

Και κατεβήκατε στην Αθήνα.

Ναι.

Πού μείνατε στην Αθήνα;

Στην Αθήνα πήγα σε σπίτι συγγενιακό και πέρασα 4 με 5 μήνες κρυμμένος, ας πούμε, όχι κρυμμένος, δηλαδή ήμουνα σε, με, κυκλοφορούσα με επιφυλακτικές, ας πούμε, κινήσεις. Διότι τότε, φτάνανε από τα χωριά, ήτανε όπλα, οι οποία εργαζόντανε και προσπαθούσανε, μαθαίνανε διευθύνσεις, γιατί, πολλοί, πολλούς τους εκτελέσανε στην Αθήνα.

Εσείς, δηλαδή, από ποιον κρυβόσασταν;

Από μια συγγένισσά μου.

Όχι, όχι, από ποιους κρυβόσασταν; Ποιοι δε θέλατε να σας βρούνε;

Ε, το ΕΑΜ ΕΛΑΣ φοβόμουνα.

Έλληνες εναντίον Ελλήνων, δηλαδή.

Ναι, ναι. Μα εγώ δεν έχω, δεν πολε, μόνο στη μάχη αυτή του 51 κι άλλη μια μάχη εδώ στο, με τους Ιταλούς, στο Λιδορίκι, η οποία τις, την εμπειρία για τη μάχη την έχω, διότι, στα, και, στο, στην Ταράτσα, ήτανε για μένανε, 20 χρονών, που δεν είχα ξαναπιάσει τουφέκι στα χέρια μου, ήτανε μεγάλο πράμα και να σκοτωθούν και δίπλα μου. Η εμπειρία που, που δημιουργήθηκε, που γνώρισα εγώ, ήτανε μεγάλο πράμα.

Απλώς, θέλω να πω, κανονικά όταν, όταν, αφού ήσασταν κατά των Γερμανών θα επρεπε να σας καταζητάνε οι Γερμανοί. Αλλά, τελικά, εσείς κινδυνεύατε πιο πολύ από του, από τον ΕΑΜ ΕΛΑΣ. Αυτό λέω.

Τώρα, ε, κινδυνεύαμε. Τι να σας πω. Με τους Γερμανούς δεν πολεμήσαμε πολύ, κάναμε προσπάθειες, στήσαμε ενέδρες, πήγαμε αποστολές για να ανατινάξουμε, εδώ προπαντός στη γέφυρα του τρένου για να απελευθερώσουμε Κυπρίους κι αυτά, αλλά, αλλά δεν, δεν τύχαμε να γίνουν οι μάχες, δεν πετύχαμε. Μια μάχη που έγινε στο Τσακώρημα με τους Γερμανούς, άλλη μια μάχη έγινε εδώ, στον Άι Γιώργη από πάνω, μια που πηγαίνανε για το Λιδορίκι κάτι Γερμανοί, τους χτυπήσαμε εδώ και σκοτώθηκε μάλιστα κι ένας Γερμανός. Κι ο οποίος τον θάψαμε δίπλα στην εκκλησία, έχει μια εκκλησία, η οποία είναι η Παναγία εκεί.

Μάλιστα. Θέλω να μου πείτε  για την απελευθέρωση στην Αθήνα. Πώς ήτανε, πώς αντέδρασε ο κόσμος που έφευγαν οι Γερμανοί; Εσείς που ήσασταν;

Εκείνη τη μέρα ο κόσμος ήτανε μεθυσμένος. Περπάταγε μες στην Αθήνα και δεν, άλλοι φιλιόνταν, άλλοι αγκαλιαζόντανε, διότι δεν περιμέναν ποτέ ότι οι Γερμανοί θα εγκαταλείπανε την Αθήνα σε αυτό το σημείο. Χωρίς να βάλουνε φωτιές, χωρίς να κάψουνε, χωρίς να σκοτώσουνε. Ήτανε η 12^η Οκτωβρίου 1944, ήτανε για τον ελληνικό λαό, Ανάστασις.

Ήταν ακριβώς 4 χρόνια, ε;

Τέσσερα χρόνια.

Μάλιστα. Σας ευχαριστώ πάρα πολύ κύριε Αγαπητέ.

Να είστε καλά.

Τα κείμενα που δημοσιεύονται αποτελούν την ακριβή απομαγνητοφώνηση των συνεντεύξεων, χωρίς καμία επεξεργασία